حوزه‌های مساله‌خیز در پیوند زبان‌شناسی کهن با زبان‌شناسی نوین
محورهای موضوعی :مجتبی رستمی کیا 1 , سید محمد علی هاشمی 2
1 -
2 -
کلید واژه: فقه اللّغة, معناشناسی, مکاتب زبان‌شناسی, زبان قرآن, تفسیر نظام‌مند قرآن, زبان‌شناسی در حوزه علمیه, زبان متعارف و زبان معیار, علوم میان‌رشته‌ای ادبیات عرب و قرآن و حدیث,
چکیده مقاله :
فهم دقیق، سیستماتیک و نظام‌واره از متون وحیانی و استخراج نظام‌های جامع اجتماعی، اقتصادی و حکومتی از دل قرآن و روایات، نیازمند ابزار منضبط و جامع زبان‌شناختی است؛ با این حال، پژوهش‌های کنونی در عرصه‌های فقه، اصول و تفسیر به دلیل تقلیل‌گرایی در نظام آموزشی ادبیات عرب و غفلت از ظرفیت‌های ابزاری دانش زبان‌شناسی نوین، با کاستی‌ها و انسدادهای جدّی روش‌شناختی مواجه است. این گفت‌وگو با رویکردی آسیب‌شناسانه به تبیین حوزه‌های مساله‌خیز در پیوند زبان‌شناسی کهن با مکاتب زبان‌شناسی نوین پرداخته و نقش زبان‌شناسی را در حوزه‌های مختلف علوم انسانی بازخوانی می‌کند. ضرورت پرداختن به این مساله از آن‌جا ناشی می‌شود که اتّکای محض به شیوه‌های آموزش فعلی و قواعد آکادمیک، پژوهشگر متون دینی را از درک اصیل زبان و کشف فضاها و عوالم کلّی متن باز داشته و ظرایف بیانی قرآن و حدیث را مغفول می‌نهد. پرسش اصلی این گفت‌وگو آن است که مهم‌ترین حوزه‌های مساله‌خیز و خلأهای پژوهشی در پیوند زبان‌شناسی کهن با زبان‌شناسی نوین چیست و چگونه می‌توان با بازنگری شیوه‌های آموزش و پژوهش در علوم زبانی، ساز و کار استخراج نظام‌های کلان را از متون قرآن و حدیث احیا کرد؟ از ویژگی‌های برجسته این مصاحبه، رویکرد انتقادی، جامع‌نگر و ساختارشکنانه برآمده از سال‌ها دغدغه‌مندی پژوهشی و نگاه کاربردی است که فراتر از تئوری‌های محض، به نقد جدّی وضع موجود آموزش و پژوهش از جمله رشته‌بندی‌های تکثیری و پاره‌پاره شدن علوم انسانی در نظامات آکادمیک و حوزوی می‌پردازد. این گفت‌وگو ضمن تبیین ضعف‌های ساختاری متون درسی رایج (نظیر نفوذ ناآگاهانه مکتب گشتاری ـ زایشی چامسکی بر کتاب‌های مقدّماتی نحو و آسیب‌های آموزش منطق در سال‌های ابتدایی)، راهکارهای عملی روشنی برای بازگشت به زبان متعارف عصر نزول و احیای جایگاه زبان‌شناسی به عنوان مادر علوم ارائه می‌دهد.