دانش‌های زبانی؛ زیرساخت فهم اجتهادی متون دینی
محورهای موضوعی :عبدالحمید واسطی 1 , احمد براریان 2
1 -
2 -
کلید واژه: دانش‌های پیش‌زمینه اجتهاد, منظومه دانش‌های زبانی, زبان‌شناسی, فقه اللغة, الگوریتم فهم لغت, روش تحقیق لغت, روح معنا, الگوریتم اجتهاد, علوم میان‌رشته‌ای ادبیات عرب و قرآن و حدیث,
چکیده مقاله :
برای به دست آوردن فهمی صحیح و عمیق از زبان لازم است چگونگی تکوین آن بر پایه دستگاه‌های ذهنی، احساسی و صوتی به خوبی شناخته شود. از این رو در فرایند فهم اجتهادی متون دینی، توجّه به مبانی زبان و دانش‌های ادبی از مهم‌ترین پیش‌نیازها به شمار می‌آیند. در این گفت‌وگو، حجّت الاسلام و المسلمین عبد الحمید واسطی با تبیین جایگاه دانش‌های زبان‌شناسی، لغت و فقه اللّغه، این دانش‌ها را به عنوان زیرساخت‌های فهم متون دینی معرّفی می‌کند که ضعف در آنها، مانع درک عمیق قواعد ادبی و کشف دقیق مراد جدّی متکلّم می‌شود. او با تشریح نقش ریشه و وزن واژه‌ها در شکل‌دهی به معنای واژه، مفهوم «روح معنایی» در ریشه‌های لغوی، اهمّیت شناخت تفاوت‌های دقیق میان واژگان متقارب المعنی و ضرورت بهره‌گیری از منابع معتبر لغوی، بر بازنگری در نظام آموزشی حوزه و تقویت آموزش این دانش‌ها تأکید می‌کند. همچنین مباحث فقه اللّغه و روش تحلیل اجتهادی لغت را از ارکان اساسی پژوهش‌های قرآنی و حدیثی دانسته و الگویی روشمند را برای تحلیل واژگان و جست‌وجو در باره مفاهیم نوپدید در منابع دینی ارائه می‌دهد. پرسش محوری این گفت‌وگو آن است که دانش‌های زبان‌شناسی، لغت و فقه اللّغه چه جایگاهی در فهم اجتهادی متون دینی دارند و چگونه می‌توان از آنها برای فهم بهتر و بیشتر این متون بهره برد؟ ویژگی شاخص این مصاحبه، ارائه نگاهی نظام‌مند به دانش لغت به‌عنوان زیرساخت اجتهاد و تبیین یک الگوی مرحله‌مند برای تحلیل واژگان، کشف روح معنایی ریشه‌ها و تبدیل مفاهیم معاصر به کلیدواژه‌های قابل جست‌وجو در قرآن و روایات است.